گۆگتەپا

مێژوو و کۆمەڵگە

توێژینەوەی ئەفرەم ئیسحاق لە کەرەستە سریانییەکانی یێڵ فەرهەنگێکی سریانی–ئینگلیزی دەناسێنێت کە شماس موسا، هەروەها ناسراو بە مووشە گیۆگ-تاپا، لە گۆگتەپا نووسیویەتی. وەسفەکە 1857 بە بەرواری کۆپیکردن دەدات و کەرەستەی دواتر تا 1874 تێبینی دەکات. پیتی سریانیی ڕۆژهەڵاتی لەگەڵ ئینگلیزی تۆمار دەکات، بە هەندێک وشەی فارسی و کوردییەوە. بەمە یەک دەستنووس بەڵگەی نووسەرێکی خۆجێیی لە کاری نێوان چەند ژینگەی زمانیدا دەپارێزێت.

فەرهەنگەکە پێشتر موڵکی پەیمانگای ئایینناسیی هارتفۆرد بوو. ئیسحاق گواستنەوەی کۆمەڵەکە بۆ یێڵ باس دەکات و نووسەرەکە لەگەڵ دەستنووسێکی تری پەیوەست بە کۆمەڵەی ڕۆژهەڵاتناسیی ئەمریکی بەراورد دەکات. ئەمە پەیوەندییەکی شوێنکەوتنەوەیە لەنێوان گوند، کۆپیکارێکی ناودار و شتەوارە ماوەکان؛ نابێت فراوان بکرێت بۆ بانگەشەیەکی بێ‌بەڵگە کە هەموو دەستنووسێکی ورمێ لە گۆگتەپا سەرچاوەی گرتووە.

گوندێک لە کۆتایینووسی دەستنووسەکاندا

پەیوەندییەکی تری گۆگتەپا لە پێداچوونەوەکەی ج. ف. کۆکلی بۆ توێژینەوەی دەستنووس دەردەکەوێت. کۆپییەکی 1890ی شەش‌ڕۆژەی ئێمانوێل بار شەهارێ دەناسێنێت، بە دەستی ئیشای مەلەک یونانی گۆگتەپا. کۆکلی سەرنج دەخاتە سەر داوای نووسەر بۆ نوێژ لە کاتی ژیانی و دەربڕینەکە لە چوارچێوەی ژینگەیەکی پرۆتستانتیدا لێک دەداتەوە. ئەمە لێکدانەوەی کۆتایینووسێکی دیاریکراوە، نەک ناونانێک بۆ هەموو دانیشتووانی گوند.

ئەم دوو نووسەرە ناودارە نیشان دەدەن بۆچی نیشتەجێبوونی بچووک سەر بە مێژووی ئەدەبییە. شوێنی کۆپیکردنی دەستنووس، خاوەنی دواتری و کتێبخانەی ئێستای دەکرێت زۆر لەیەک دوور بن. جیاڕاگرتنی ئەو قۆناغانە بەڵگەکە بەسوودتر دەکات: گۆگتەپا لە ڕێگەی کاری دروستکراو لەوێ یان کەسی پەیوەست پێی دەخوێندرێتەوە، بەڵام گەشتە دواترەکانی کۆمەڵەکان بە جیا بەدواداچوونیان بۆ دەکرێت.

زمان

بەڵگەی دەستنووس نووسینی سریانی، فەرهەنگنووسیی ئینگلیزی و وشەی فارسی و کوردی لەخۆ دەگرێت. پیتی نووسراوی سریانیی ڕۆژهەڵات بەخۆی وەسفێکی تەواوی جۆری قسەکراوی ئارامیی نوێی گوند نییە.

هەواڵی پەیوەست

هێشتا هیچ پوختە هەواڵێکی تایبەت بە گوند لەم وەشانەدا نییە. هەواڵی کۆمەڵگە بگەڕێ →