بەڵگەی بەرواردار
- کۆتایی سەدەی هەشتەم-حەوتەمی پێش زایین
- کەناڵ و ڕیلیفەکان لە چوارچێوەی گۆڕینی ئاشووری نوێ لە دیمەنەکەدا گەشەیان کرد؛ ئیسباتکردنی وردی شاهانە هێشتا مشتومڕی لەسەرە.[2][1]
- 2012
- ڕاپرسییەکە ڕیلیفی بەشێکی دیکەی نێژراوی دەستنیشان کرد.[3]
- 2019
- هەڵکەندن کەناڵەکە و کۆمەڵێک پانێڵی فریاگوزاری ئاشکرا کرد.[4]
- 2021-2022
- پاراستن فراوانتر بوو، لە کاتێکدا دۆزینەوەکانی زیاتر گۆڕانکاری لە ئینفۆنتۆری پانێڵی ناسراودا کرد.[1]
دیمەنێکی ئاودێری کە لە بەرددا هەڵکەندراوە
کەناڵەکە بەدوای لێوارەکانی بەردی کەلسی زنجیرە چیا داکادا دەڕوات و ئاوی لە کانیاوەکانەوە دەکێشا. لقەکان ئاویان بەرەو زەوی کشتوکاڵی دەبرد. بۆیە هەڵکەندن پەیوەندی بە دیمەنێکی کارکردنەوە هەیە و هەروەها پەیکەرسازی سەرنجڕاکێش: بڕینی کەناڵێک، پاراستنی ڕەوتی و ئاودێریکردنی کێڵگەکان پێویستی بە کاری کاری هەبوو لەو ساتەوەختەی کە بە ڕیلیفێک یادی دەکرایەوە. ڕاپۆرتی سەرەتایی مەیدانی کەناڵێکی بەرچاوی ڕووپێویکراو بەڵگە دەکات. پێوانەکان لە حیساباتەکانی دواتردا جیاوازن لەگەڵ پەرەسەندنی لێکۆڵینەوە و بنیاتنانەوەی قەبارەکەی؛ نابێت بە بێدەنگی وەک ڕاپرسییەکی هاوشێوە مامەڵەیان لەگەڵدا بکرێت.[4][2]
پەرستنی شاهانە لە دیمەنی کراوەدا
پانێڵەکان لە لێوارەکانی دیمەنێکدا فەرمانڕەوایەک نیشان دەدەن کە حەوت فیگەری خودایی لەسەر ئەو پشتگیریانە لەخۆدەگرێت کە وەک ئاژەڵ یان بوونەوەری تێکەڵ دروستکراون. لە پرۆژەکەدا خوداوەندەکان دەناسرێتەوە کە بریتین لە عاشور، مولیسو، سین، نەبو، شەماش، ئەداد و ئیشتار. پەیوەندییان لەگەڵ کەناڵەکەدا ژینگەی ئەندازیاری بە بیرۆکەکانی بەخێوکردن و پاشایەتی شەرعیەوە دەبەستێتەوە. ئەمانە وێنەی ڕێوڕەسمی و سیاسین، نەک تۆمارێک کە نیشان بدات خوداوەندەکان بە شێوەیەکی فیزیکی کەناڵەکە دروست دەکەن یان بەڵگەیەک کە هەموو دانیشتوویەکی ناوچەکە بە هەمان شێوە لە دیمەنەکان تێگەیشتووە.[2]
بۆچی بەستنەوەی نەخشەکان بە پاشایەکی دیاریکراو هێشتا پێویستی بە ڕوونکردنەوەی سنووری بەڵگە هەیە
ڕاگەیاندنی زانکۆکە لە ساڵی 2020دا پەیوەندییەکی ئەگەری لەگەڵ سارگۆنی دووەمدا لەبەرچاو گیراوە. گێڕانەوەی دواتری پارکەکە باس لە سەناحریب و جێنشینەکانی دەکات و باس لەو ڕیلیفانە دەکات کە لە سەردەمی کۆندا گۆڕدراون یان بڕاونەتەوە. ئەم تێبینیانە هاندەری مێژوویەکن کە قۆناغەکانی تێدابێت نەک یەک پاشای ناسراو بە شێوەیەکی پارێزراو کە سەرپەرشتی هەموو پانێڵێک بکات. پێویست ناکات دیمەنە دووبارەبووەکان هەموویان سەر بە یەک هەڵمەتی نەخشاندن بن. تاجێکی شاهانەی ئاشنا بە تەنیا پرسی ناسنامەی کەسی، بەرواری دروستکردن یان نۆژەنکردنەوەی دواتر یەکلایی ناکاتەوە.[1][2]
ڕاپرسی، کاری فریاگوزاری و هەڕەشەی بەرواری
ئەکاونتی EAMENA ی فرانسیسکا سیمی لە ساڵی 2020دا ڕوونی دەکاتەوە کە بۆچی نەقشە هەڵکەندراوەکان پێویستیان بە بەڵگەنامەی بەپەلە هەبوو. گەشەپێدان و چالاکیی کشتوکاڵی و تێکدان و هەڵکەندنی نایاسایی هەڕەشەیان لە بەردی بەرکەوتوو دەکرد. پێشتر ڕووپێوییەکە پێش دەستپێکردنی هەڵکەندن لە ساڵی 2019دا پانێڵی زیادەی دۆزیبووەوە. تۆمارکردنەکە فۆتۆگرافی و نەخشەسازی و تەکنیکە دیجیتاڵییەکانی بەکارهێنابوو؛ داپۆشینەوەی کاتی بە خاک ڕووی بەرکەوتووەکانی پاراست لە کاتێکدا ڕێوشوێنی درێژخایەنتر ئامادەکرابوون. ئەو وەسفانە سەر بەو بارودۆخانەن کە لە قۆناغی پڕۆژەکەدا ڕووبەڕوویان دەبێتەوە. نابێت دووبارە بکرێنەوە وەک ئەوەی دواتر هیچ پاراستنێک دانەنرابێت.[3]
شوێنێکی پارێزراو و لێکۆڵینەوەیەکی تەواونەکراو
ئەکاونتی پارکەکە کە بۆ ئەم پرۆفایلە پشکنین کراوە باس لە سیاجکردن، پەناگە و پاراستنی پسپۆڕان دەکات. سێزدە پانێڵی ناسراو تۆمار دەکات لە هەمان کاتدا ڕێگای سەردانکەران بۆ بەشێک لە کۆمپلێکسەکە سنووردار دەکات. زیادبوونی ئینفۆنتۆر مێژوویەکی توێژینەوەیە، نەک بەڵگەیەک کە تیمێکی پێشووتر بە بێباکی ژماردنیان کردووە. هەروەها پاراستن پرسیارەکان سەبارەت بە وێنەی یەک لە دوای یەک و بەکارهێنانی ڕەنگەکان دەخاتە ڕوو. بۆ ڕێکخستنەکانی سەردانکردنی ئێستا، ڕاوێژ بە پڕۆژەی بەڕێوەبردن بکە؛ ئەم پێشەکییە مێژووییە هەڵسەنگاندنی سەلامەتی نییە یان گەرەنتییەک نییە کە هەموو نەقشێکی هەڵکەندراو دەتوانرێت سەردانی بکرێت.[1][4]
ڕێچکەی بەڵگە
سەرچاوەکانی ئەم پڕۆفایلە
- Duhok Archaeological Park / joint archaeological project. Faida: a masterpiece of rock art along an Assyrian canal.
نوێکردنەوەی ئینفۆنتۆری پانێڵ، دووبارە کارکردنەوە، باسی شاهانە-پاراستن و کۆنتێکستی پاراستن/دەستڕاگەیشتن، پشکنین کراوە لە 28ی تشرینی یەکەمی 2026.
- University of Udine / Kurdish-Italian Faida Archaeological Project. Italian and Kurdish archaeologists on the trail of the Assyrian Empire, 13 January 2020.
دۆزینەوەکانی ساڵی 2019، ڕێکخستنی هایدرۆلیکی، ئایکۆنۆگرافیای خودایی و ئیسباتکردنی پێشنیارکراوی ئەوکات.
- Francesca Simi, EAMENA Project. The Endangered Archaeological Site of Faida, 2020.
گێڕانەوەی کاری مەیدانی کەسی یەکەم لەبارەی هەڕەشەکان، ڕاپرسی، هەڵکەندنی ساڵی 2019 و پاراستنی کاتی.
- Daniele Morandi Bonacossi and Hasan Ahmed Qasim, Iraq, 2022. Irrigation and landscape commemoration in northern Assyria: preliminary report on the 2019 field season.
پوختەی بڵاوکراوە پشتگیری لە پڕۆژەی هاوبەش دەکات، لێکۆڵینەوەی 2019، کەناڵی ڕووپێویکراو و گروپی پانێڵی دواتر بەرکەوتوو؛ هیچ ئیدیعایەکی پێداچوونەوەی تەواوی کاغەز نییە.