Sennacherib

خاڵە بەرواردارەکانی وەرچەرخان

705 BCE

بەدەستگرتنی تەخت دوای Sargon II؛ 704 یەکەم ساڵی تەواوی فەرمانڕەواییە.

701 BCE

هێرش لە Judah، لەوانە گرتنی Lachish.

689 BCE

گرتن، تاڵانکردن و وێرانکردنی Babylon.

681 BCE

تیرۆرکردن کە ملمڵانێی جێنشینی بەدوادا هات.

بەدەستگرتنی تەخت و یەکەم ساڵی تەواوی فەرمانڕەوایی، لە شوێنی پەیوەندیداردا بە جیا دەنووسرێن. ناونیشانێکی پێش زایین دەتوانێت بەشەکانی دوو ساڵی یولیانی لەخۆ بگرێت.

کڕۆنۆلۆژیا لەگەڵ بەڵگەکە بەراورد بکە

بەڵگەی هێرشەکەی 701 لە نووسینە شاهانەکان، نەخشەبەرزەکان، شوێنەوارناسی و دەقەکانی کتێبی پیرۆزەوە دێت کە ئامانجی ئەدەبیی جیاوازیان هەیە. Lachish گیرا؛ فشار خرایە سەر Jerusalem و باج درا، بەڵام نابێت ئەمە وەک گرتنی Jerusalem لەلایەن ئاشوورییەکانەوە دووبارە بنووسرێتەوە. هاوڕایی لەسەر یەک ئەڵقە هەموو وردەکارییەکانی هەموو گێڕانەوەکان ناکاتە یەک.

نووسینە شاهانەکانی بیناسازی سیستەمەکانی ئاو و گەورەکردنی Nineveh وەک پیشاندانی دەسەڵات بەسەر سروشتدا وەسف دەکەن. وێنەی دەروازەکە وێنەی شوێنێکی پەیوەندیدارە، نەک وێنەی کەسێک یان دیمەنێکی دەستلێنەدراوی بینایەکی سەدەی حەوتەم. پاراستن و وێرانکردنی شوێنەوار کڕۆنۆلۆژیای هاوچەرخی تایبەتی خۆیان هەیە.

بە گوێرەی گفتوگۆ ماوەکان، یەک یان زیاتر لە کوڕەکان و هاوکارانیان لە کوشتنەکەدا بەشدار بوون، بەڵام وردەکارییە گرنگەکان هێشتا نادڵنیان. جێنشینیی کۆتاییی Esarhaddon ئەنجامی ملمڵانێیەک بوو، نەک بەڵگەی ئەوەی بتوانرێت هەموو گێڕانەوەکانی تیرۆرکردنەکە لەگەڵ یەک بگونجێندرێن. چاپەکانی RINAP بەڵگەی سەرچاوە و سنوورەکانی بۆ بەراورد بەردەست دەکەن.

ڕووداوە سەرەکییەکان

• هێرش لە Judah لە 701 BCE
• ملمڵانێی دووبارە لەسەر Babylonia
• وێرانکردنی Babylon لە 689 BCE

بیناسازی و پیشاندانی شاهانە

Ninevehی بە Southwest Palace، شوورای نوێ، کەناڵ، پردی ئاو، باخ و دیمەنێکی فراوانتری شار فراوان کرد.

گرنگیی مێژوویی

کارە ئەندازیارییەکانی Ninevehیان کردە شاری گەورەی دیاریکەری ئیمپراتۆری، لە هەمان کاتدا هێرشەکانی مەبەستە جیاوازەکانی گێڕانەوە شاهانەکان و ئەوانەی کتێبی پیرۆز ڕوون دەکەنەوە.

فەرمانڕەوایی لە چوارچێوەدا

Sennacherib ئیمپراتۆرییەکی زۆر گەورەی میرات برد، بەڵام لە Babylonia و Levant ڕووبەڕووی بەرگریی گەورە بووەوە. هێرشەکەی لە 701 BCE لە Judah بە شێوەیەکی نائاسایی باش ناسراوە، چونکە نووسینە ئاشوورییەکان، نەخشەبەرزەکانی کۆشک، شوێنەوارناسی و دەقەکانی کتێبی پیرۆز دیدگای جیاواز دەپارێزن. لەسەر گرتنی Lachish و فشار لەسەر Jerusalem هاوڕان، بەڵام ئەنجامەکە بە ڕێگای تەواو جیاواز ڕوون دەکەنەوە.

فەرمانڕەوایی لە دەرەوەی ناونیشانی سەرەکی

Nineveh بوو بە پڕۆژەی دیاریکەری فەرمانڕەواییەکە. شوورا، شەقام، کەناڵ، پردی ئاو، باخ و Southwest Palaceی نوێ شارێکی کۆنی پیرۆزیان کردە شاری گەورەی شاهانە. سیستەمی ئاو لە حەوزە دوورەکانی کۆکردنەوەی ئاوەوە سەرچاوەی دەگرت و پێویستی بە ڕووپێوی و کاری ورد هەبوو. ئەم کارانە ژێرخانی کرداری و ڕاگەیاندنی ئەوە بوون کە پاشا دەتوانێت سروشت، کشتوکاڵ و ژیانی شار دووبارە ڕێک بخاتەوە.

بەڵگە و لێکدانەوە

وێرانکردنی Babylon لەلایەن Sennacheribەوە لە 689 BCE نائاسایی و جێی ناکۆکی بوو، تەنانەت لەناو کولتووری سیاسیی ئاشوورییشدا. دەقەکانی دواتر بۆ ڕوونکردنەوەی تێدەکۆشان، و Esarhaddon بە بنیاتنانەوە سیاسەتەکەی پێچەوانە کردەوە. Sennacherib لە 681 BCE لە کاتی ملمڵانێی جێنشینیدا کوژرا. نەریتە ئاشووری، بابلی و ئەوانەی کتێبی پیرۆز هەر یەکەیان بەشی چیرۆکەکە دەپارێزن، و فەرمانڕەواییەکە دەکەنە لێکۆڵینەوەیەکی نموونەیی بۆ بەراوردکردنی سەرچاوەکان بە یەکتر.