بەڵگەی بەرواردار
- پێش ساڵی 727 پێش زایین
- ئولولایۆ وەک شازادەی جێنشین کاری کردووە و ڕاپۆرتی بۆ تیگلات-پیلەسەری سێیەم داوە.[1]
- 727/726 پێش زایین
- هاتنە سەر تەخت بە 727 و یەکەم ساڵی تەواو 726، ئاماژە جیاوازەکانی مەودای زانستی ڕوون دەکەنەوە.[1]
- 722 BCE
- حوکمڕانی کۆتایی هات و سارگۆنی دووەم جێنشینی بوو؛ بارودۆخەکە بە تەواوی بەڵگەدار نییە.[4]
ئولولایو پێش پاشایەتی
نامەکانی پاشای داهاتوو بۆ تیگلات-پیلەسەر سێیەم کارەکانیان دەپارێزن کە لە کاتێکدا شازادەی جێنشین بووە ئەنجامدراون. کارین ڕادنەر ئاماژە بە هاوتەریبی دەکات لەگەڵ ڕاپۆرتەکانی دواتری سەناحریب بۆ سارگۆنی دووەم: شازادە دەتوانێت ڕاپۆرت لەسەر بارودۆخی ئاشوور و پەرستگا و قەڵاکان بدات. ئەم نامەنووسییە ڕەهەندێکی کارگێڕی پراکتیکی بە پۆستکە دەبەخشێت. ئەو نامانەی کە لە ژیاندا ماون تەنها هەڵبژاردنێکن نەک تۆمارێکی تەواو لە مەشق و ڕاهێنان یان بەرپرسیارێتیەکانی.[1]
دەسەڵاتی شاهانە لەسەر شێرێکی برۆنزی
کێشی شێرێک لە کەلهوەوە نووسراوێکی خاوەندارێتی ئەکەدی لەسەرە کە ناوی شەلمەنسەر و دەقێکی ئارامیی لەسەرە کە کێشەکەی دیاری دەکات. ئۆبژە ناوی پاشا بە ستانداردێکی ماددییەوە دەبەستێتەوە کە لە ئیدارەدان و ئاڵوگۆڕکردندا بەکاردەهێنرێت. دوو زمان لەسەر یەک ئۆبژە بەڵگەن بۆ پێکەوەژیانی دامەزراوەیی؛ نابێت وەک سەرژمێرییەک مامەڵەیان لەگەڵدا بکرێت کە هەموو دانیشتوویەک بەو زمانە قسەی کردووە.[2]
شاژنێک کە ناوی لەسەر شتێکە
ئەو نووسراوەی سەر دەفرەکە کە ناوی بانیتوی وەک شاژنی شەلمەنسەر ناوە، کورتە بەڵام بە شێوەیەکی پارێزراو کەسییە. ئەندامێکی ماڵی شاهانە زیاد دەکات کە لە لیستی جێنشینی سادەدا ون دەبێت. سنوورەکانیشی گرنگن: ناو و نازناوێک شوێنی لەدایکبوونی، ڕۆڵی سیاسی تەواو یان پەیوەندی بە هەموو ناشتنێکی نەمرودەوە ئاشکرا ناکات. ئەو پرسیارانە پێویستیان بە بەڵگەی شوێنەواریی و دەقی زیاترە نەک ژیاننامەیەکی فراوانکراو کە لە یەک ناوەوە دەربکەوێت.[3]
سامریا و مێژووی شاهانەی کێبڕکێکار
حوکمڕانی شەلمەنەسەر بۆ باسکردنی گەمارۆدان و گرتنی سامریا جەوهەرییە، بەڵام داڕشتنەوەی زانستییەکە گێڕانەوەی ئاشووری و بابلی و ئینجیلی بە جەختکردنەوە جیاوازەکانەوە دەگرێتەوە. دواتر سارگۆن لە پێشکەشکردنی شاهانەی خۆیدا ئیدیعای داگیرکردنی شارەکەی کرد. ئەو سەریەککەوتنە هۆکارێکە بۆ بەراوردکردنی سەرچاوە و قۆناغەکانی بەرخۆدان، نەک هەموو ڕووداوێک بۆ هەر پاشایەک دیاری بکرێت کە زۆرترین نووسراوی مۆنۆمێنتالی ماوەتەوە.[1][4]
گواستنەوەیەکی ناکۆکی لەسەرە، نەک دیمەنێکی کوشتنی داهێنراو
لێکۆڵینەوەکانی گرانت فرێم لە سارگۆنی دووەم، هاتنە سەرکاری پاشای نوێ لە ساڵی 722 دادەنێت و حوکم دەدات کە گواستنەوەکە بە ئەگەرێکی زۆرەوە ئاشتیانە نەبێت. ئەمەش هەموو وردەکارییەکی مردنی شەلمەنسەر ناسەلمێنێت یان گێڕانەوەیەکی تایبەتی کوشتن ناسەلمێنێت. جیاوازی نێوان727 هاتنە سەر تەخت و 726 لیبێڵی تەواوی ساڵ پرسێکی ساڵنامەیی جیاوازە، بەڵگە نییە کە دوو حوکمڕانی یان دوو فەرمانڕەوا هەبوون کە هەمان ناویان هەبووە.[4][1]
ڕێچکەی بەڵگە
سەرچاوەکانی ئەم پڕۆفایلە
- Karen Radner, Assyrian Empire Builders. Shalmaneser V, king of Assyria.
نامەکانی شازادەی جێنشین، کۆنتێکستی حوکمڕانی و سامریا.
- Hayim Tadmor and Shigeo Yamada; RINAP edition. Shalmaneser V 1: bronze lion weight.
نووسراوەکانی ئەکەدی و ئارامیی لەسەر کێشێکی دەستنیشانکراو.
- Hayim Tadmor and Shigeo Yamada; RINAP edition. Shalmaneser V 2002.
نووسراوی سەر دەفرێک کە بانیتو وەک شاژن دەناسێنێت.
- Grant Frame, RINAP 2. The Royal Inscriptions of Sargon II, Introduction.
هاتنە سەر تەخت لە ساڵی 722، بارودۆخی جێنشینی نادیار و بانگەشەکانی دواتر دەربارەی فەتحکردن.