بەڵگەی بەرواردار
- سەرەتای هەزارەی دووەمی پێش زایین
- ئیلو-شوما پۆستی ناوخۆیی لە ئاسور بەدەستەوە بوو؛ لێرەدا هیچ ساڵێکی وردی هاتنە سەر تەخت دانەنراوە.[2][1]
- لە سەردەمی حوکمڕانیدا
- یادی بیناسازی بۆ ئیشتار کردەوە و بە بەکارهێنانی زاراوەی ئەندورارو باسی فریاگوزاری یان ئازادی کرد.[1]
- ئیریشوم یەکەم حوکمڕانی
- نووسراوێکی جێنشینێک ناوی ئەوی پاراستووە و ئاماژەی بە دیوارێک کردووە کە باوکی دروستی کردووە.[3]
ئەوەی خشتی حاکم خۆی دادەمەزرێنێت
نووسراوی خشتەکە زنجیرەیەکی کورت بەڵام بەنرخی ڕەچەڵەک دەدات: ئیلو-شوما، شالیم-ئەهوم و پوزور-عاشور. هەریەکەیان پەیوەستن بە پۆستی نوێنەری عاشورەوە. ئەمە بەڵگەیەکی بەهێزترە بۆ ئەو نەسەبنامەیەی کە ماڵی دەسەڵاتدار ئیدیعای دەکات لە دارێکی بنەماڵەی مۆدێرن کە تەنها لە ناوەکانەوە کۆکراوەتەوە. هێشتا کەمێک باسی تەمەنەکان، هاوسەرگیرییەکان یان ماوەی وردی هەر حوکمڕانییەکمان بۆ دەکات.[2]
بینا بۆ ئیشتار
ئیلو شوما خۆی بە دڵخوازی عاشور و ئیشتار وەسف دەکات و دەسەڵاتەکەی بە پەرستگایەکی ئیشتار دەزانێت. دەقەکە کارەکە بە ژیانی خۆیەوە دەبەستێتەوە، مەبەستێکی تەرخانکردنی ئاشنایە، نەک پێشکەشکردنی ڕاپرسییەکی تەلارسازی. هەروەها دەقی دووەم باس لە دروستکردنی ڕووبەر و دیوارێک دەکات. ئەم ئیدیعایانە بەرنامەیەکی بیناسازی نیشان دەدەن بەڵام بە تەنیا پلانێکی هەڵکەندراوی تەواو دابین ناکەن.[1][2]
ڕاگەیاندنی ئازادی مانای چییە؟
زاراوەی anduraru بە شێوەیەکی ئاسایی بە ئازادی یان ئازادکردن وەرگێڕدراوە. ئیلو-شوما بۆ ئەکەدیەکان بەکاری دەهێنێت، ئەمەش وایکردووە ئەو بڕگەیە گرنگ بێت بۆ پەیوەندییەکانی نێوان ئاسور و باشووری میزۆپۆتامیا. هەروەها کورتییەکەی سنوورەکەیەتی. ڕاگەیاندنی ئازادکردن بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی تۆمارێکی داگیرکردنی خاک، ڕزگاری کەسی گشتگیر یان هەڵوەشاندنەوەی هەموو باجەکانی بازرگانی نییە. ئەو لێکدانەوە گەورانە پێویستیان بە بەڵگە هەیە لە دەرەوەی ئەم فۆرمولە کورتە.[1]
پێشینەیەکی لە ڕێگەی ئێریشۆمەوە دیارە
لە گێڕانەوەی بیناسازی ئێریشومی یەکەمدا ئیلو شوما وەک باوکی خۆی دەناسێنێت و دەڵێت دیوارێکی بەرزکردووەتەوە کە باوکی دروستی کردووە. ئەمەش پەیوەندییەکی تایبەت لە نێوان فەرمانڕەوا یەک لە دوای یەکەکان و پێکهاتەیەکی شارستانی هەبوودا دابین دەکات. هەروەها لە ئەکاونتەکەدا باس لە لێخۆشبوونەکانی ئێریشوم خۆی و پاککردنەوەی خانووەکان کراوە. هێشتنەوەی دوو حوکمڕانییەکە بە جیا ڕێگری دەکات لە چالاکییە باشتر پارێزراوەکانی کوڕەکە کە بە بێدەنگی دووبارە بۆ باوکەکە دابنرێنەوە.[3]
بیناکارێکی سەرەتایی لە یادەوەری ئاشوورییەکانی دواتردا
دوای چەند سەدەیەک، توکوڵتی-نینورتای یەکەم پێش ئەوەی باسی جێگرەوە و گەورەبوونی بکات، پەرستگایەکی پێشووی ئیشتاری بۆ ئیلو-شوما گەڕاندەوە. ئاماژەکە نیشان دەدات کە چۆن پاشایەکی ناوچەیی دواتر فەرمانڕەواکانی سەرەتایی شار-دەوڵەتی خستە ناو مێژووی نۆژەنکردنەوەی پیرۆزەوە. بەڵگەیە بۆ ڕەچەڵەکی لەیادماوی بیناکە، نەک بەڵگەیەک کە دامەزراوەکە یان شارەکەی دەوروبەری لە هەموو نەوەکانی نێوانیاندا وەک خۆی ماوەتەوە.[4]
ڕێچکەی بەڵگە
سەرچاوەکانی ئەم پڕۆفایلە
- A. Kirk Grayson; RIAO editors. Ilu-shumma 1.
تەرخانکردنی ئیشتار و ڕاگەیاندنی ئەندورارو.
- A. Kirk Grayson; RIAO editors. Ilu-shumma 2.
نەسەبنامە و ناونیشان و بنیاتنانی زیادە.
- A. Kirk Grayson; RIAO editors. Erishum I 02.
ئاماژەی جێنشینی هاوچەرخ بۆ باوکی و دیواری میراتی.
- A. Kirk Grayson; RIAO editors. Tukulti-Ninurta I 12.
دەقی نۆژەنکردنەوەی دواتر کە ناوی ئیلو-شومای وەک بنیاتنەرێکی پێشووی پەرستگا هێناوە.