بەڵگەی بەرواردار
- سەرەتای هەزارەی دووەمی پێش زایین
- ئێریشۆم لە هێڵی حوکمڕانی ناوخۆییدا بەدوای ئیلو-شومادا ڕۆیشت؛ ساڵانی ڕەها پەیوەستە بە بنیاتنانەوەی کرۆنۆلۆژییەوە.[1][3]
- لە سەردەمی حوکمڕانیدا
- حەرامی عاشور و کۆمەڵگەی دەروازەکانی ئاوەدانکردەوە و لێخۆشبوونەکانی پەیوەست بەو کارە تۆمارکرد.[2]
- دواتر یادەوەری شاهانە
- شەلمەنسەری یەکەم ناوی ئێریشۆمی ناوە لە نێو بیناکارانی پێشووی پەرستگای عاشور.[4]
خودا وەک پاشا، فەرمانڕەوا وەک نوێنەر
نووسراوی دەروازەی هەنگاو عاشور وەک پاشا و ئێریشۆم وەک چاودێرەکەی دەناسێنێت. ئەو فۆرمولەکردنە چاکسازییەکی بەسوودە بۆ خەیاڵکردنی وەشانێکی سەرەتایی پاشای ئیمپراتۆری دواتر. هەڵوێستی حاکم لە ڕێگەی خزمەتکردن بە خوداوەندی شارەوە دەربڕدرا. نەسەبنامەکەی پڕۆژەکەی بە ئیلو-شوما، شالیم-ئەهوم و پوزور-ئاشورەوە بەستەوە، نۆژەنکردنەوەکە دەکاتە لێدوانێک سەبارەت بە پۆستێکی ناوخۆیی دامەزراو.[1]
پڕۆژەیەکی بیناسازی کە بڕگەیەکی ئابووری هەیە
دەقێکی دیکە پەیوەندی بە کاری پەرستگاکانەوە دەکات بۆ لێخۆشبوون بۆ زیو، زێڕ، مس، قەڵای، جۆ و پشم، هەروەها پارەدان بە کا و سەبوس. جێگیرکردنی گرنگە: ئەمە باسێکی شاهانەییە لە بەرنامەیەکی بیناسازی تایبەت، نەک کۆدێکی باجی مۆدێرن کە ماوەتەوە. ئەو پۆلێنانە بەڵگەدار دەکات کە فەرمانڕەوا ویستویەتی لەبیریان بێت، بەڵام ئەوە ناسەلمێنێت کە هەموو مامەڵەیەک لە هەموو شوێنێک بۆ هەمیشە بێ باج بووە.[2]
دەروازەی هەنگاو و هەڵسوکەوتی یاسایی
دەقی دەروازەکە ئیدانەی ئیفادەی درۆ و درۆ دەکات و بانگەوازی دادوەرەکانی پەیوەست بە دەروازەی هەنگاو دەکات. بۆیە تەلارسازی پیرۆز و ڕێکاری مەدەنی لە هەمان پێکهاتەدا دەردەکەون. ڕەنگە هەندێک لە دادوەرە ناودارەکان لە ڕێگەی ژینگەی ئایینی دەقەکەوە تێبگەن، بۆیە لیستەکە نابێت بە سادەیی ببێتە چارتێکی کارمەندانی بنیات نراوە. سەرەڕای ئەوەش بەڵگەنامەکە قسەی ڕاستگۆیانە و حوکمدانی دروست دەکاتە ناوەندی پەیامی گشتی فەرمانڕەوا.[1]
پەناگەیەک لەناو شارێکی کاردا
نووسراوێکی خشتی ناوچەی پەرستگا و دەروازەی هەنگاو و پەرستگایەکی بچووک دەگەڕێنێتەوە بۆ ئێریشۆم، بە ڕوونی کارەکە بە ژیانی شارەکەیەوە دەبەستێتەوە. باسێکی درێژتر باس لە بەرزکردنەوەی دیوارێک دەکات کە پێشتر باوکی دروستی کردبوو. ئەم وردەکاریانە پەناگە لە نێوان دەروازە و خانوو و سنوورەکانی شارەکاندا دادەنێن: پڕۆژەکە بریتی بوو لە دووبارە داڕشتنی فەزای هەبوو نەک دانانی شوێنەوارێکی دابڕاو لە دیمەنێکی چۆڵدا.[3][2]
بۆچی دواتر بیناکاران بیریان هێنایەوە
شالمانێسەر یەکەم زۆر دواتر دووبارە بنیاتنانەوەی نووسراوەکە ناوەکانی ئێریشۆم لە زنجیرەیەک لە نۆژەنکارانی پەرستگاکاندا. ئەم ئاماژەیەی دواتر بەڵگەیە لەسەر ئەوەی کە چۆن پاشاکانی ئاشوور ڕابردوویەکیان بۆ پیرۆزگاکەیان بنیات ناوە، نەک ڕۆژنامەیەکی سەربەخۆی سەردەمی ئەریشۆم. خوێندنەوەی لە تەنیشت دەقەکانی ئێریشۆم خۆیەوە دوو پرسیاری مێژوویی جیاواز ئاشکرا دەکات: فەرمانڕەوای سەرەتایی چی ڕاسپاردووە، و فەرمانڕەواکانی دواتر چییان هەڵبژاردووە لەبارەیەوە لەبیریان بێت.[4][3]
ڕێچکەی بەڵگە
سەرچاوەکانی ئەم پڕۆفایلە
- A. Kirk Grayson; annotated RIAO edition by Jamie Novotny and Nathan Morello. Erishum I 01, RIMA 1 A.0.33.1.
دەروازەی هەنگاو، نازناوی شاهانە، نەسەبنامە، شایەتحاڵی و حوکمدان.
- A. Kirk Grayson; RIAO editors. Erishum I 02.
کاری بیناسازی، لێخۆشبوونی لیستی، خانوو و دروستکردنی دیوار.
- A. Kirk Grayson; RIAO editors. Erishum I 04.
دەقی خشتی ناوی باوک و پەرستگا و دەروازەی هەنگاو و شار.
- A. Kirk Grayson; RIAO editors. Shalmaneser I 01, lines 112–158.
دواتر باسێکی پاشگەزبوونەوەی پاشگەزبوونەوەی دروستکەرانی پەناگە؛ نەک پشتڕاستکردنەوەی هاوچەرخی هەموو بەروارێکی سەرەتایی.