بەڵگەی بەرواردار
شارێکی پارێزگایە لەسەر دیجلەی سەرەوە
توشان بەشێک بوو لە ناوچەی سنووری ئیمپراتۆری نەک پایتەختێکی سەرەکی شاهانە. وەسفکردنی پڕۆژەی وەقفی نیشتمانی بۆ زانستە مرۆییەکان ڕۆڵی پارێزگاکانی لە نێوان سەرەتای سەدەی نۆیەم و کۆتایی سەدەی حەوتەمی پێش زایین دادەنێت. لێکۆڵینەوە لێرەدا پرسیار دەکات کە چۆن شارۆچکەیەک بەرپرسان و سەربازەکانی بە کشتوکاڵ و ماڵ و نیشتەجێبوونی دەوروبەری بەستەوە. ئەو پرسیارانە سنوورەکە زیاتر لە هێڵێک لەسەر نەخشەیەک دەکەن: ژینگەیەکی کۆمەڵایەتی و ئابووری بوو کە خەڵک تێیدا ئەزموونی حکومەتی ئاشووریان دەکرد.[2]
کۆشکێک لەناو شارۆچکەیەکی گەورەتردا
باسی هەڵکەندنی کامبریج باس لە کۆشکێک دەکات کە حەوشە و ژوورەکانی بە خشت قیرتاو کراون و ژوورێک کە وەک ژوورێکی تەخت لێکدراوەتەوە. توێژەران بە نووسراوەکەی ئەشورناسیرپاڵی دووەمەوە دەبەستنەوە سەبارەت بە بیناسازی لە توشهان. لە شوێنەکانی دیکەدا، هەڵکەندنەکە شوێنی نیشتەجێبوونی نوخبە و خانوو و شەقام و دەروازە و قەڵایەکی بێگەردتری ئاشکرا کرد. بۆیە بینای شاهانە یەکێکە لە پێکهاتەکانی پلانی شار. پێویستە گچکە ڕازاوە و شوێنە فەرمیەکانی پێشوازیکردن بەراورد بکرێت لەگەڵ زەمینە ناوخۆییەکان، نەک وەک وێنەیەکی تەواو لە ژیانی شارۆچکە مامەڵەیان لەگەڵدا بکرێت.[1]
تۆمارکردنی کاڵا و ڕێکخستنی خەڵک
ئەرشیفێک کە لە کۆمەڵگەیەکی کارگێڕیدا دۆزراوەتەوە، پێکهاتەیەکی نائاسایی لە بەڵگەی نووسراو و شوێنەوارناسی بە شوێنەکە دەبەخشێت. هەروەها مۆر و کێش و نیشانەکانی ژمێریاریش لە ژیاندا ماون. ئەم ماددانە بەشە جیاوازەکانی تۆمارکردن ئاشکرا دەکەن: ڕێگەدان بە بەڵگەنامەیەک، پێوانەکردنی کاڵایەک و بەڕێوەبردنی ئەکاونتێک چالاکیی پەیوەندیدارن بەڵام جیاوازن. دیزاینی توێژینەوەی پڕۆژەکە بە ڕوونی بەراورد بە نوخبە و خەڵکی ئاسایی کردووە و پەیوەندییەکانی گەڕەکەکانی لەبەرچاو گرتووە. ئەمانە پرسیارن کە لە بەرامبەر بەڵگەدا تاقیکراونەتەوە، نەک بەڵگەیەک کە هەموو ماڵێک یەک ‘ناسنامەی ئیمپراتۆری’ یەکسانیان هەبووە.[2][1]
لیستێک لە ژنان و زمانێکی چارەسەرنەکراو
تابلێتێک ناوی ئەو ژنانە دەهێنێت کە ناوەکانیان لەگەڵ ئەو زمانانەدا نەگونجێت کە توێژەران لە سەرەتادا چاوەڕێیان دەکرد. جۆن ماکگینیس پێشنیاری کرد کە هەندێکیان دەتوانن سەر بە زمانێک بن کە بە پێچەوانەوە بە خراپی ناسراون، لەوانەیە پەیوەندییان بەو کەسانەوە هەبێت کە لە زاگرۆسەوە گواستراونەتەوە. ڕاگەیاندنی ساڵی 2012 ئەمە وەک لێکدانەوەیەک دەخاتە ڕوو، نەک زمانێکی نوێی شیفراو بە ڕێزمانێکی وەرگیراوەوە. لیستی ناوی کەسی دەتوانێت هەمەجۆریی و نیشتەجێکردنی زۆرەملێ ڕۆشن بکاتەوە، بەڵام ناتوانێت شوێنی لەدایکبوونی هەموو ژنێک، ناسنامەی پەسەندکراو یان چیرۆکی ژیانی تاکەکەسی دابین بکات.[3]
شوێنەوارناسی ڕزگارکردن و بەردەوامی لێکۆڵینەوە
بەرنامەی مەیدانی لە وەڵامی کارە شوێنەوارییەکانی پەیوەست بە بەنداوەکان لە ناوچەی سەرەوەی دیجلە پەرەی سەند. ڕووپێوی و جیۆفیزیا یارمەتی دۆزینەوەی پێکهاتە نێژراوەکانی دا پێش هەڵکەندن. پاشان شتەکانی وەکو ئیسپیندەل و پین و پارچەی یاریکردن ئەکاونتەکەیان فراوانتر کرد لە دەرەوەی ڕێوڕەسمە شاهانەییەکان. هەروەها هەڵکەندن پەیوەست بوو بە کرێکارانی ناوخۆیی و دانوستان لەسەر کێڵگە و دەستڕاگەیشتن بە کشتوکاڵی. کامبریج کۆتایی هەڵکەندن بە دەستپێکی شیکاری زیاتر وەسف دەکات. وەرزێکی مەیدانی تەواو بەو مانایە نییە کە هەموو پرسیارەکان سەبارەت بە بەرهەمهێنان، زمانەکان یان دوا قۆناغی نیشتەجێبوون یەکلایی کراوەتەوە.[1][2]
ڕێچکەی بەڵگە
سەرچاوەکانی ئەم پڕۆفایلە
- University of Cambridge, with John MacGinnis and the excavation project. A mound with a story: Ziyaret Tepe.
کاری مەیدانی، تەلارسازی شار، شتە هەڵکەندراوەکان و شێوازی لێکۆڵینەوە؛ ئەژمێری مێژوویی پڕۆژە، نەک زانیارییەکانی ئێستای دەستگەیشتن بە سایت.
- National Endowment for the Humanities / University of Akron. Investigating a Late Assyrian Urban Landscape at Ziyaret Tepe, award RZ-50288-04.
ڕۆڵی پارێزگا، ئەرشیفی 2002-2003 و پرسیارەکانی ماڵەوە و شارەکانی بەرنامەی توێژینەوەکە.
- University of Cambridge, reporting John MacGinnis’s research. Archaeologists discover lost language, 2012.
تابلێتی ناوی ژنان و لێکدانەوەی زمانەوانی/جوگرافی پێشنیارکراوی ڕوون.