بەڵگەی بەرواردار
شارێک لە دەرەوەی چیرۆکی پایتەختی شاهانە
دور-کاتلیمو پێگەیەکی لە خوارووی خابوردا گرتبوو کە نزیکەی 230 کیلۆمەتر لە ناوچەی دڵی دیجلەی ئاشوورەوە دوورە. گرنگییەکەی لە ئیدارەی پارێزگا و دیمەنی دەوروبەریەوە بوو، نەک قۆناغێک وەک شوێنی نیشتەجێبوونی سەرەکی شاهانە. بۆیە بەراوردکردنی لەگەڵ عاشور یان نەینەوا ئەو پرسیارانە فراوانتر دەکات کە ئێمە دەیکەین: چۆن سەرچاوە ناوخۆییەکان ڕێکخرابوون، بەرپرسان چۆن دەژیا و چ ژێرخانێک کۆمەڵگەیەکی پارێزگای بە دەوڵەتی فراوانترەوە بەستەوە؟[2]
ناوەکان لە سەرانسەری جیهانە سیاسییە گۆڕاوەکاندا
ناسینەوەی کۆن لەسەر ئەو دەقانە وەستاوە کە لە گردەکەدا دۆزراونەتەوە، نەک تەنها لەسەر لێکچوونێکی نێوان ناوە مۆدێرن و کۆنەکان. هەروەها پڕۆژەی هەڵکەندنەکە ناوی لاوەکی ئارامیی مەگدالو لە سەدەی حەوتەمی پێش زایین بەڵگەدار دەکات. فۆرمێکی دواتر بە ناوی مەگدالا سەر بە مێژووی پارتی-ڕۆمانی خۆیەتی. ئەم گۆڕانکاریانە شوێنەکە بەنرخ دەکەن بۆ شوێنکەوتنی نیشتەجێبوون لە دوای ئاشووری ئیمپراتۆری؛ ئەوان ئەوە ناسەلمێنن کە دامەزراوە و دانیشتووان یان ناسنامەی سیاسی بە درێژایی ئەو مێژووە وەک خۆی ماوەتەوە.[1]
بینا و ماڵ و ئاو
هەڵکەندن لە شارۆچکەی خوارەوەی دووەمدا چەندین بینا و بۆشایی نێوانیان و دیواری شارۆچکەکە و سیستەمێکی ئاوی شیرین دەرکەوتووە. بینای گەورەی F/W نزیکەی پەنجا ژووری تێدابوو. دووبارە بنیاتنانەوەی مۆدێرنەکەی پێویستی بە کۆکردنەوەی پلانەکانی وەرزەکانی هەڵکەندنی یەک لە دوای یەک بوو، نەک شوێنپێهەڵگرتنی یەک پلانی نهۆمی کۆن کە بە تەواوی پارێزراو بوو. ئەم جۆرە کارانە یارمەتیدەرن بۆ جیاکردنەوەی گۆڕینی دیوار و ئینستێلاسیۆنەکان لە وێنەیەکی ئایدیاڵکراوی کۆشکێکی پارێزگا، لە هەمان کاتدا شوێن بۆ شوێنی نیشتەجێبوونی بچووکتر لە ئەکاونتی شارەکاندا بەجێدەهێڵێت.[2]
خوێندنەوەی ژیان لە ڕێگەی دەفری گڵی و ژوورەوە
کۆشکی سوور وەک شوێنی نیشتەجێبوونی ئەگەریی بەرپرسێکی باڵا لێکۆڵینەوەی لەسەر کرا. ژوورەکان، شوێنی خۆشۆردن، دەفری هەڵگرتن و ئامێری خواردنەوە بەڵگەی ئەو چالاکییانە پێشکەش دەکەن کە نووسراوێکی شاهانە بە دەگمەن باسی دەکات. ئەکاونتی زانکۆکە لە ساڵی 2014دا ڕوونی دەکاتەوە کە چۆن دۆزراوەکان پەیوەست بوون بە شوێنە هەڵکەندراوەکانیانەوە و چۆن کۆمەڵە گەورەکانی دەفری گڵی شیکراونەتەوە. ئەمە بەڵگەیە بۆ نیشتەجێبووان و کۆنتێکستە تایبەتەکان: کۆمەڵگەیەکی نیشتەجێبوونی نوخبە ناتوانێت خۆراکی مامناوەندی ئۆتۆماتیکی یان ئاستی ژیان بۆ هەموو کەسێک لە ئاشوور دابین بکات.[3]
ئەرشیفێکی هاوبەش و تۆمارێکی بارودۆخی بەرواری
مێژووی پڕۆژەکە پسپۆڕانی سوریا و نێودەوڵەتی و کرێکارانی گوندەکانی دراوسێ لەخۆدەگرێت، هەندێکیان بەدرێژایی نەوەکان بەشدارن. ڕاهێنان لە بواری وێنەکێشان و نۆژەنکردنەوە و هەڵکەندن بەشێک بوو لەو کارە. دوای ئەوەی دەستڕاگەیشتن بەهۆی شەڕەوە پچڕا، بڵاوکردنەوە و ڕێکخستنی تۆمارەکان بە تایبەتی گرنگ بوو. ئەکاونتی ساڵی 2014 بە ڕوونی نەیتوانی بارودۆخی سایتەکە لە کاتی جەنگدا دابنێت. نادڵنیاییەکەی دەبێ بەو بەروارەوە بمێنێتەوە، نەک وەک هەڵسەنگاندنی زیانەکانی ئێستا یان وەک دڵنیاکردنەوەیەک کە هیچ شتێک لەدەست نەچووە بنووسرێتەوە.[1][3]
ڕێچکەی بەڵگە
سەرچاوەکانی ئەم پڕۆفایلە
- Freie Universität Berlin, Institute for Near Eastern Archaeology. Excavation at Tell Sheikh Hamad (Syria).
ناسینەوە، ناوی دواتر، مێژووی کاری مەیدانی، هاوکاران و ئەرشیفی بڵاوکردنەوە.
- LMU Munich, Ancient History research project. Publishing Dur-Katlimmu, a Neo-Assyrian Provincial Centre.
شوێن، ڕۆڵی پارێزگا، شارۆچکەی خوارەوەی دووەم و ئاوەدانکردنەوەی دیجیتاڵی بینای F/W.
- Gisela Gross, Freie Universität Berlin. Syrian History in Shards, 7 May 2014.
باسی توێژەران لەبارەی شوێنی نیشتەجێبوون، دەفری گڵی و تێکچوونی دەستڕاگەیشتن؛ بەیاننامەکانی مەرجەکان بە بەرواری 2014 دانراون.