پەروەردە پێش پاتریارکی
تیمۆسی لە حەزا لە نزیک ئەربێلا هات. مامی کە ئەسقەفی بەیت بێگاش بوو، پشتگیری لە پەروەردەیەکی پەیوەست بە ئەبراهام بار دەشانداد کرد کە زانای کتێبی پیرۆز و ئەرستۆ و وەرگێڕان بوو. لە کۆتاییدا تیمۆسی وەک ئەسقەف لە شوێنی مامی گرتەوە و لە ساڵی 780دا بە جاثلیق هەڵبژێردرا. ئەم زنجیرەیە سەرکردایەتی دواتر بە تۆڕێکی باکووری میزۆپۆتامیا لە مامۆستایان و ماڵە ئەسقەفییەکان دەبەستێتەوە. ئەوە ئەوە ناسەلمێنێت کە هەموو وردەکارییەکی خوێندنەکەی دەتوانرێت لە خشتەی کاتی قوتابخانەی ماوەتەوە بنیات بنرێتەوە.[1]
سەرکردەیەک لە ڕێگەی نامەنووسییەوە بەدوایدا هات
کۆڕپوسی نامەکانی تیمۆسی باس لە عەقیدەی، لێکدانەوە، پراکتیکی پاستوراڵ و سووڕانەوەی پراکتیکی فێربوون دەکات. ئەو سەرچاوە زانستیانەی لە syri.ac کۆکراونەتەوە، شایەتحاڵ و چاپە دەستنووسەکان دەناسنەوە نەک وەک یەک کتێبی مۆدێرن مامەڵە لەگەڵ نامەکان بکەن. یەکێک لە دەستنووسە هیندییەکان کە لە لیستەکەدا هاتووە، نامەکانی بۆ سەرگیس و بۆ مارانزکا، ئەسقەفی نەینەوا لەخۆدەگرێت. ئەم جۆرە تۆمارانە ناو و شوێنی مەبەست دابین دەکەن کە لە ڕێگەیانەوە خوێنەر دەتوانێت بەدواداچوون بۆ گەیشتن بە ڕاستەقینەی نامە و پەیوەندییەکان بکات، لە هەمان کاتدا بەرواری پێکهاتن لە شوێنی دواتری کۆپییەک جیا بکاتەوە.[2]
ئەو نامانەی کە لە ژیاندا ماون باس لە پرسیارەکان دەکەن لە مەعمودیەتەوە تا دەگاتە لێکدانەوە و وەرگێڕان. پەیامنێرێکی وەک ئەسقەفی نەینەوا بەستەرێک بۆ کڵێسا و شوێنێکی دیاریکراو دابین دەکات نەک شوێنێکی گشتی لەسەر نەخشە. ئەو کەسانەی کە دەستنیشانکراون یارمەتی بنیاتنانەوەی پەیوەندییە پراکتیکییەکانی پشت پۆستی تیمۆسی دەدەن.[2]
وەرگێڕان وەک کارێکی ڕێکخراو
تیمۆسی پەرەی بە خوێندنی زمانەوانی دا و یارمەتی ڕێکخستنی وەرگێڕانی لە یۆنانییەوە بۆ زمانی سریانی و عەرەبی دا. وەرگێڕانی خۆی بۆ بابەتەکانی ئەرستۆ سەر بەم بەرنامە تایبەتە نەک پاراستنی جیاوازی بێ جیاوازی هەموو فەلسەفەی کۆن. توێژینەوەکەى سێباستیان برۆک لەسەر دوو نامە کە باس لە وەرگێڕان دەکەن. فۆرماتی نامە گرنگە: داواکاری و ڕاپۆرتەکان کێشەی کردەیی و پێویستی خوێنەری بەتوانا و هەوڵدان بۆ بەدەستهێنانی نموونەی گونجاو، وردەکارییەکان کە کاتێک سکۆلەرشیپ تەنها وەک گواستنەوەی کولتووری وەسف بکرێت، نامێنن.[3][1]
گفتوگۆ لەگەڵ خەلیفەیەک
ئەو گفتوگۆیەی کە پەیوەندی بە تیمۆسی و ئەلمەهدیەوە هەیە، پێشکەشکردنێکی مەسیحی لە ئاڵوگۆڕی ئیلاهیات لە ژێر حکومەتی عەباسیدا دەپارێزێت. لە ڕێگەی گواستنەوەی دەقیەوە دەمێنێتەوە و نابێت وەک تۆمارێکی دەربار بە وشە بە وشە بخوێنرێتەوە کە هەموو ڕستەیەکی دەتوانرێت بە شێوەیەکی سەربەخۆ پشتڕاست بکرێتەوە. لەگەڵ نامە و ڕێساکانی کەنیسەکاندا، نیشان دەدات کە چۆن سەرکردەیەکی کڵێسا هەم فێرکاری ناوخۆیی و هەم پەیوەندییەکانی لەگەڵ دەسەڵاتی سیاسیدا قسەی کردووە. ناوەڕۆکی فیکری سەر بەو دۆخە سیاسییە نایەکسانەیە، نەک ئایدیاڵێکی دیپلۆماسی مۆدێرن کە بۆ دواوە پڕۆژە کراوە.[1]
کەنیسەی گەورەتر لە ناوچەیەک
تیمۆسی پشتگیری لە ڕێکخراوی کەنیسەی کرد یان نوێکردەوە لە سەرانسەری جوگرافیایەکی فراوانی ئاسیادا. GEDSH وەک بەشێک لەم مێژووە جەخت لەسەر زمانە ڕەسەنەکان و سەرکردایەتی غەیرە سوریا دەکاتەوە. ئەمەش وا دەکات کە گەیشتن بە کەنیسەی ڕۆژهەڵات تۆڕێک بێت لە گۆڕانی کۆمەڵگە ناوخۆییەکان، نەک زنجیرەیەک لە نیشتەجێبوون کە سەرچاوەیان هاوشێوەیە. دەستنووسەکانی نامەکانی کە لە هیندستان ماونەتەوە، بەشێکی جیاوازن، دواتر بەشێکن لە گواستنەوەیان. هەردوو جۆرە پەیوەندییەکە گرنگن، بەڵام نابێت هیچ کامیان بۆ سڕینەوەی مێژووی ناوخۆیی یان دیاریکردنی یەک نەتەوەی مۆدێرن بەکاربهێنرێن.[1][2]
ڕێچکەی بەڵگە
سەرچاوەکانی ئەم پڕۆفایلە
- David D. Bundy. Timotheos I, GEDSH.
ژیاننامە، شوێنی پەروەردەیی، دەستپێشخەرییەکانی وەرگێڕان، گفتوگۆ و ڕێکخستنی کەنیسەی ئاسیا.
- سەرنووسەرانی سەرچاوە زانستییەکانی syri.ac. Timothy I: manuscripts and bibliography.
هەڵگرتنی دەستنووسی دەستنیشانکراو، پەیامنێر و چاپە زانستییەکانی نامەکان؛ سەرچاوەی دەستنووسەکانی دواتر جیاواز لە پێکهاتە دەمێنێتەوە.
- Sebastian P. Brock. Two letters of the Patriarch Timothy from the late eighth century on translations from Greek.
لێکۆڵینەوەی ڕەسەنی نامەی وەرگێڕانی تایبەت؛ وەرگێڕانی کتێبنامەیی کە لەلایەن GEDSHەوە دابینکراوە و بابەتەکە بە شێوەیەکی سەربەخۆ پشکنین کراوە.