ماڵێک کە بە بازرگانی مەودای دوور جیاکراوەتەوە
لاماسی لە چوارچێوەی جیهانی بازرگانیدا دەژیا کە لە ماوەی سەدەی نۆزدەهەمی پێش زاییندا ئاسۆری سەر دیجلە لەگەڵ کانیش لە ناوەڕاستی ئەنادۆڵدا بەستەوە. هاوسەرەکەی پوشو-کن وەرگری کۆمەڵێک نامەی ماوەتەوە. نامەنووسییەکانیان جیابوونەوە دیار دەکات: کاڵا و پەیامەکان لە نێوان شوێنەکاندا گەشتیان دەکرد، لە کاتێکدا بڕیارەکان سەبارەت بە بەرهەمهێنان و خەرجییەکانی ماڵان نەیاندەتوانی چاوەڕێی گەڕانەوەی بازرگانەکە بکەن. لاماسی وەک بەشداربوویەکی ناودار لەو بڕیارانەدا دەردەکەوێت، لەگەڵ بەرژەوەندی و داواکارییەکانی خۆی.[1][3]
کێ بڕیاریدا کە قوماشەکە باشە یان نا؟
لە ئاڵوگۆڕێکی ناسراودا لاماسی تەحەدای سکاڵاکانی کرد سەبارەت بەو قوماشانەی کە ناردبووی. پرسیاری ئەوەی کرد کێ لە شوێنی مەبەستدا ئەو قوماشە بێڕێزی دەکات و بەرگری لەو کارە کرد کە بۆ دروستکردنی خستوویەتییە ڕوو. پرسەکە پراکتیکی بوو: ڕەهەندەکان، ڕێژەی پشم و چاوەڕوانییەکانی کڕیار کاریگەرییان لەسەر بەهای کاڵاکان هەبوو. وەڵامەکەی دەریدەخات کە ڕێنماییەکان بە هەردوو ئاراستەکەدا دەجووڵان. بەرهەمهێنەرانی ئاسۆر تەنیا دەستی بێدەنگ نەبوون کە بەدوای فەرمانی بازرگانێکی غیابیدا بوون.[1][2]
زیو بۆ ماڵەکە نەک تەنها کاروانەکە
لاماسی ناردنی قوماشی بە گەڕانەوەی زیو بۆ بەڕێوەبردنی ماڵەوە گرێدا. ئەمەش بازرگانی نێودەوڵەتی بە تێچووی خۆراکدان و پاراستنی خێزانێک لە ئەسورەوە دەبەستێتەوە. ماڵ لە یەک کاتدا شوێنی بەرهەمهێنان و بەکاربردن و بەرپرسیارێتی دارایی بوو. بۆیە چەواشەکارانە دەبێت کە بەشدارییە بازرگانییەکەی لە کاری ناوماڵ جیا بکەینەوە وەک ئەوەی ئەمانە سەر بە ئابوورییە تەواو جیاوازەکان بن. نامەکانی باس لە فشاری هێشتنەوەی هەردووکیان دەکەن بە کارکردن.[1]
دەنگێکی نووسراو لەناو ئەرشیفێکی خێزانیدا
لێکۆڵینەوەکانی سێسیل میشێل لە ژنان و نووسین، بەشێکی بەرچاو لە نامەکانی ناردراو و وەرگیراو لەلایەن لاماسیەوە دەستنیشان دەکات، نەک یەک حیکایەتێکی گۆشەگیر. ئەم جۆرە نامەنووسییە ڕێگە بە بەراوردکردن دەدات لە نێوان ئاڵوگۆڕەکان، گۆڕینی داواکارییەکان و ئەرشیفی فراوانتری ماڵەکە. نامەیەک کە بە ناوی ژنێکەوە دەنگ دەدرێت، خۆی ئەوە ناسەلمێنێت کە ئەو بە شێوەیەکی فیزیکی هەموو هێمایەکی میخی نووسیوە. نووسینی پەیام، بەکارهێنانی نووسەر و خوێندەواری کەسی پرسیاری مێژوویی پەیوەندیدارن بەڵام جیاوازن.[2]
ئینفۆنتۆری بڵاوکراوی میشێل ئەو نامانە دەناسێتەوە کە لەلایەن لاماسیەوە بە ژمارە چاپەکان کە بریتین لە CCT 4 21b و BIN 6 11 نێردراوە، شانبەشانی ئەو نامانەی کە بۆی نێردراوە. ئەم ئاماژانە ڕێگە دەدەن کە ئاڵوگۆڕە تاکەکەسییەکان بدۆزرێنەوە و پشکنینیان بۆ بکرێت بەبێ ئەوەی وەرگێڕانێکی مۆدێرن کە ئیسبات نەکراو وەک تەواوی ئەرشیفەکە مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت.[2]
ئەم دۆسیە بچووکە چی دەگۆڕێت
گرنگی تۆماری لاماسی لە قەبارەی چاودێریکردنیدایە: بارێک، سکاڵایەک، پارەیەکی چاوەڕوانکراو و ئەو کارەی کە لە ماڵەوە پێویستە. ئەم وردەکاریانە پێکەوە ژنێک دەخەنە ناو مێژووی بازرگانی ئاشووری کۆن بەبێ ئەوەی پۆستی گشتی یان سامانێکی ناوازەی بۆ دابهێنن. هەروەها کۆڕپوسی دەستکاریکراوی بەڵگەنامەکانی ژنان گرێبەست و قەرز و ناکۆکی یاسایی لەخۆدەگرێت. ئەو ماددانە بەراوردکردن دەخەنە ڕوو، بەڵام ئەزموونی هەموو ژنێکی دیکە نابێت بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی بۆ لاماسی دابنرێت.[3][2]
ڕێچکەی بەڵگە
سەرچاوەکانی ئەم پڕۆفایلە
- Cécile Michel. Women and economic correspondence in the Old Assyrian archives.
کۆپییەکی ئەکاونتی ساڵی 2021ی میشێل کە لەلایەن زانکۆوە میوانداری کراوە، لەنێویاندا ئاڵوگۆڕی قوماش و پارەدانی لاماسی؛ شانبەشانی کۆڕپوسی زانستی بەکاردێت.
- Cécile Michel. Les femmes et l’écrit dans les archives paléo-assyriennes.
توێژینەوەیەکی ڕەسەنی ساڵی 2009 لەسەر نامەنووسی ژنان، خوێندەواری و دۆسیەی ئەرشیفی ناسراو.
- Cécile Michel / MSH Mondes–CNRS. Women of Assur and Kanesh: Texts from the Archives of Assyrian Merchants.
کۆڕپوسی دەستکاریکراوی زانستی و مەودای کارکردنی: نامەکانی ژنان، بەڵگەنامە یاساییەکان، بەرهەمهێنان و بەشداریکردنی بازرگانی.