بەڵگەی بەرواردار
- نزیکەی 627/626 پێش زایین
- کرۆنۆلۆژیای هاتنە سەر تەخت و دابەشکردنی ساڵەکانی کۆتایی پاشایەتی لە داڕشتنەوە مێژووییە نوێیەکاندا هێشتا جێی مشتومڕن.[5]
- سەرەتای حوکمڕانی
- سلندەرێکی نەینەوا سەرەتای پاشایەتی بە چاودێریکردنی پیرۆزگاکان و نۆژەنکردنەوەی کۆشکێکەوە دەبەستێتەوە.[1]
- 612 پێش زایین
- مێژوویەکی بابلی گەمارۆدانی نەینەوا و مردنی پاشا ئاشووریەکەی تۆمار دەکات.[4]
دەنگی شاهانە پێش داڕمان
سلندەرێک لە نەینەواوە سین شار ئیشکون وەک ئەوەی لەلایەن خوداوەندەکانەوە لە براکانیەوە هەڵیبژاردووە و چاودێریکردنی پیرۆزگا و خەڵکەکەی پێ سپێردراوە، پێشکەش دەکات. نەسەبنامە درێژەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سارگۆنی دووەم. ئەم ئیدیعایانە دەسەڵاتی ڕەوا لە نەریتێکی خانەدانیی ناسراودا جەخت دەکەنەوە. ئەوان ڕوونکردنەوەیەکی سەربەخۆ نین بۆ هەموو ناکۆکییەکی جێنشینی، هەروەها تەمەنی وردی پاشا جێگیر ناکەن کاتێک دەسەڵاتی گرتە دەست.[1]
نۆژەنکردنەوەی کۆشکێک کە لە سەناخەریبەوە بە میرات گیراوە
هەمان سلندەر باس لە چاککردنەوەی ماڵی ئەلاباستەر دەکات، کە وەک دەروازەیەکی کۆشکی ڕۆژئاوا ناسراوە کە پەیوەندی بە سەنحەریبەوە هەیە. داوا لە فەرمانڕەوایەکی داهاتوو دەکات کە شتە نووسراوەکان بپارێزێت کە ناوی هەردوو پاشایان لەسەرە. پرۆژەکە پەیوەندییەکی بەرجەستەیە لە نێوان دەرباری کۆتایی سارگۆنید و نەینەوای پێشتر. جەختکردنەوەکەی بەردەوامی و گەڕاندنەوەیە، پەیامێکی سیاسی زۆر جیاوازە لە سەیرکردنی دەسەڵات تەنها لە ڕێگەی کۆتایی کارەساتبارەکەیەوە.[1]
حەوشەی نەبو لە عەسور
نووسراوێکی خشتی ئاسۆر شانازیی بە فەرمانڕەوایەکەوە دەکات کە حەوشەی داخراوی پەرستگای نەبو بە بەکارهێنانی خشتی کوڵاو چاککردەوە. نەسەبنامەکە دیسانەوە کارەکە بە هێڵی شاهانە دەبەستێتەوە. ئەم دەقە کورتە بیناسازییە بەشێکی دیاریکراوی کۆمەڵگەیەکی کولت دەستنیشان دەکات، نەک تەواوی بەرنامەی شارێکی نەناسراو. هەروەها ئەوە دەردەخات کە بۆچی خشتێکی نووسراو دەتوانێت لە ڕووی مێژووییەوە بەهایەکی هەبێت تەنانەت کاتێک هیچ گێڕانەوەی سەربازی تێدا نەبێت.[2]
قاپی زێڕین و کۆپییەکی ئەرشیفی
دەقێکی ئەرشیفی ئەو قاپانە تۆمار دەکات کە تایبەتن بە نابو، لەنێویاندا قاپێک کە پەیوەندی بە شۆردن یان خزمەتگوزاری کولتیکەوە هەیە. چاپی RINAP کۆپی تابلێتی ماوەتەوە جیا دەکاتەوە لەو وشانەی کە لەسەر شتە زێڕینەکان هەڵکەندراوە. ئەو جیاکارییە ڕێگری دەکات لە تێنەگەیشتنێکی زۆرجار: دەقێک کە باسی کانزای بەنرخ دەکات، خۆی ئەو شتە بەنرخە نییە. هەروەها بەڵگە بۆ بەرهەمهێنانی وۆرک شۆپ و تۆمارکردن و دابینکردنی ڕێوڕەسمەکان لەناو دەوڵەتی ئاشووری کۆتاییدا دەپارێزێت.[3]
دەنگێکی جیاواز کەوتنی نەینەوا تۆمار دەکات
لە مێژووی بابلیدا باس لە گەمارۆیەکی درێژخایەن دەکات لە ساڵی 612 و مردنی سین شار ئیشکۆن تۆمار دەکات کاتێک شارەکە کەوتە خوارەوە. دیدگای سەرکەوتووانەی ئەو جیاوازییەکی زۆری لەگەڵ زمانی پاشا خۆی هەیە کە نۆژەنکردنەوە بە پشتیوانی خودایی. ڕووداوەکە یەکسەر کۆتایی بە هەموو بەرخۆدانی ئاشوورییەکان نەهێنا: عاشور-ئوبالیتی دووەم دواتر لە حەران دەردەکەوێت. هێشتنەوەی ئەو قۆناغانە بە جیاوازی، دوورکەوتنەوە لە داڕمانی شەڕێکی ناوچەیی و پاشهاتەکانی بۆ یەک ڕۆژی سەرنجڕاکێش.[4]
ڕێچکەی بەڵگە
سەرچاوەکانی ئەم پڕۆفایلە
- Jamie Novotny and Joshua Jeffers, RINAP. Sin-sharru-ishkun 01.
نەسەبی شاهانە، ئیدیعای ساڵی یەکەم و ماڵی ئەلاباستەر.
- Jamie Novotny and Joshua Jeffers, RINAP. Sin-sharru-ishkun 13.
چاککردنەوەی حەوشەی پەرستگای ئەسور نابو.
- Jamie Novotny and Joshua Jeffers, RINAP. Sin-sharru-ishkun 15.
تۆماری ئەرشیفی کەشتییە تایبەتەکانی زێڕ؛ جیاوازە لە شتە کانزاییە ڕەسەنەکان.
- Ancient Babylonian chronicle; translation adapted from A. K. Grayson and Jean-Jacques Glassner by Livius. ABC 3: Fall of Nineveh Chronicle.
گەمارۆدان، ئاگاداری مردن و دواتر بەرخۆدانی حەران؛ وەرگێڕان نەک گریمانەکانی پێشەکی مۆدێرن.
- Jamie Novotny and Joshua Jeffers. RINAP 5/3: Introduction and chronological tables.
بنیاتنانەوەی کرۆنۆلۆژی کۆتایی سەدەی حەوتەم.