Tur Abdin · Türkiye
Hah
گوندێک لە Tur Abdin بە نموونەی ناوازەی تەلارسازیی کڵێسای سریانی.
ناوی هاوچەرخ: Anıtlı
هەروەها بەم شێوەیە نووسراوە: Ḥāḥ · Hāh · Anitli · Anıtlı

مێژوو و کۆمەڵگە
Hah، ئێستا بە فەرمی Anıtlı، کڵێسای Yoldat Aloho (دایکی خودا) و شوێنەوارەکانی Mor Sobo دەپارێزێت. ئەو دوو بینایە شێوە جیاوازەکانی تەلارسازیی کڵێسا لە Tur Abdin پیشان دەدەن.
تورکیا ئەم یادگارییانەی لە پێشکەشکراوی لیستی کاتیی UNESCOـی 2021 بۆ کڵێسا و دەیرەکانی ناوچەی Midyat خستە ناوەوە. لیستکردنی کاتی پێشنیاریەکی پێشکەشکراو تۆمار دەکات؛ تۆمارکردن لە لیستی میراتی جیهانی نییە.
Hah لە Tur Abdin
Hah، بە فەرمی Anıtlı، لە قەزای Midyatـە. بەڕێوەبەرایەتیی ڕۆشنبیریی Mardin شوێنەکەی لە نزیکەی 22 کیلۆمەتر لە Midyat دادەنێت. ناوچە تەلارسازییەکەی سەر بە Tur Abdinـە، بەڵام ناساندنەکە تیشک دەخاتە سەر بیناکانی خودی گوند، لەبری دووبارەکردنەوەی مێژووی هەموو ناوچەکە.
تورکیا کڵێساکانی لە پێشکەشکراوێکی لیستی کاتیی UNESCO بە بەرواری 15ی نیسانی 2021 خستە ناوەوە. «لیستی کاتی» قۆناغی پێشنیارە، نەک تۆمارکردن وەک موڵکێکی میراتی جیهانی. ئەم جیاوازییە گرنگە کاتێک پلەی میرات لە ژێرنووسی وێنە و ئەنجامی گەڕاندا دەردەکەوێت.
تەلارسازی بە قۆناغە جیاوازەکانەوە
پێشکەشکراوەکەی UNESCO، Mor Soboـی وێران بە کاتیدراڵی ئەسقەفایەتییەکی سەدەی شەشەم و نموونەیەک بۆ کڵێسا هۆڵییەکانی ناوچەکە دەناسێنێت. Yoldat Aloho وەک پێکەوەبەستنی پلانی هۆڵی گوند و هۆڵی ئاسۆیی دەیر وەسف دەکات، بە گومەزی کلاوستەر و پەیکەرتاشیی دراوەپاڵی نەریتێکی کلاسیکیی سەدەی هەشتەمەوە.
بەروارە باوەکانی دامەزراندن و بەرواری توخمە ماوەکانی تەلارسازی بە پێویستی هەمان نین. ناساندنەکە ساڵێکی وردی دامەزراندن هەڵنابژێرێت کاتێک سەرچاوەکان جیاوازن. لێکۆڵینەوەیەکی پاراستن لە 2025 هەروەها دەیری Mor Sarkis and Mor Bakos و کڵێسای Mor Shmuel دەکۆڵێتەوە، لەگەڵ دەستکارییەکانی دواتر و کاریگەریی نۆژەنکردنەوە.
سروود، جەژن و زمان
لێکۆڵینەوەیەکی جیاوازی 2025 پشتبەستوو بە چاودێری و چاوپێکەوتن، جەژنی بەرزبوونەوەی مەریەم و سروودەکانی Meryem Ana بەڵگەدار دەکات. ئەمە چوارچێوەیەکی زیندووی ئایینی بە بیناکە دەدات، لەبری مامەڵەکردنی تەنها وەک یادگارییەک.
پەرستنی سریانیی کلاسیکی و نەریتی هەرێمیی Surayt/Turoyo چینە زمانییە جیاوازن. پەیوەندییان بە Tur Abdin ئەوە ناسەلمێنێت کە هەموو خێزانێک لە Hah ئەمڕۆ بە چی قسە دەکات. سەرچاوەکانی فێربوون بە پێی جۆرەزمان بەستەریان بۆ دانراوە، تا خوێندنەوەی پەرستن لەگەڵ خولێکی هاوچەرخی گفتوگۆ تێکەڵ نەکرێت.
زمان
سریانیی کلاسیکی زمانی نەریتی کڵێسای ناوخۆییە. Turoyo/Surayt زمانێکی زیندووی ئارامیی نوێی ناوچە فراوانترەکەی Tur Abdinـە؛ بەکارهێنانی زمان لەنێوان گوند و نەوەکاندا دەگۆڕێت.
هەواڵی پەیوەست
هێشتا هیچ پوختە هەواڵێکی تایبەت بە گوند لەم وەشانەدا نییە. هەواڵی کۆمەڵگە بگەڕێ →
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
- UNESCO Tentative List — churches and monasteries of Tur Abdin (2021 submission) ↗
- OpenStreetMap — Anıtlı location ↗
کۆکردنەوەی سەرچاوەکان بە شێوەی ناوەڕۆکی فراوان کرا و سەرچاوەکان پشکنران: 4ی تشرینی یەکەمی 2026. هیچ پێداچوونەوەیەکی سەربەخۆی پسپۆڕان یان ڕاپرسیی دانیشتووانی ئێستا بانگەشە ناکرێت.