لە خوێندکارەوە بۆ مامۆستا لە ئێدێسا
نارسایی لە ئێدێسا خوێندوویەتی و لەوێ بووەتە مامۆستا و بەڕێوەبەر. گێڕانەوەی ژیانی بە باکووری میزۆپۆتامیا و پەروەردەیەکی خانەقای پێشووترەوە دەبەستێتەوە، بەڵام بۆ ڕوونکردنەوەی ڕابردووی یادگاری قوتابخانەیەک نووسراون. بەڕێوەبەرایەتییەکەی بە دەرکردن کۆتایی هات. بە شێوەیەکی دڵنیا بەرواری دانەنراوە: باسی پسپۆڕان لە نێوان مردنی ئەسقەف هیبا لە ساڵی 457 و داخستنی فەرمی قوتابخانەی ئێدێسن لە ساڵی 489 دادەنێت. ئەم ڕووداوانە نابێت لە ساڵێکی دیاریکراودا پاڵپێوەنراو بن.[1]
ژینگەیەکی نوێ لە نیسیبیس
لە نیسیبیس، ئەسقەف بارساوما پێشوازی لە نارسای کرد و پشتگیری لە قوتابخانەیەک کرد کە بوو بە ناوەندی فێربوونی کڵێسای ڕۆژهەڵات. دامەزراوەکە زیاتر بوو لە دەستکەوتی یەک مامۆستای بەناوبانگ. یاساکانی کۆمەڵگەیەکی خوێندکاران و ستافیان ڕێکخستبوو و ناوی نارسای لە ساڵی 496دا دەپاراست. گێڕانەوەی ئادەم بێکەر وانەوتنەوە، دیسیپلینی کۆمەڵایەتی و لێکدانەوەی کتێبی پیرۆز پێکەوە دادەنێت. ئەمەش زەمینەیەکی پەروەردەیی کۆنکرێتیتر دەدات لە وێنەی مۆدێرن کە نابغەیەکی گۆشەگیرە کە کتێب بەرهەم دەهێنێت بەبێ دامەزراوە.[2]
سەرچاوەکانی قوتابخانە فێرکاری سەرەتایی و خوێندنەوە و پۆستی وەرگێڕی کتێبی پیرۆز جیا دەکەنەوە. هەروەها بەڕێوەبەرێک دیاری دەکەن کە بەرپرسیارە لە دیسیپلین و بەڕێوەبردنی ڕۆژانە. ئەم دابەشکردنی کارە یارمەتیدەرە بۆ ڕوونکردنەوەی ئەوەی کە چۆن دەتوانرێت وانەوتنەوە لە تەمەنی مامۆستایەکدا بەردەوام بێت، بەبێ ئەوەی وا دابنێین کە هەموو پۆستێکی دواتر لە سەردەمی نارسایدا بەبێ گۆڕانکاری بوونی هەبووە.[2]
شیعر وەک ڕێنمایی ئینجیلی
memre ی نارسای وتاری بەیتەکانن کە بۆ فێرکردن و خوێندنەوەی لیتۆرگیک بەکاردەهێنرێن. بابەتەکانیان بریتین لە گێڕانەوەی کتێبی پیرۆز، ڕۆژانی جەژن و پرسیاری ئیلاهیات. شیعرەکان لە ڕێگەی گوتاری میتریکی بەردەوامەوە لێکدانەوە ڕێکدەخەن نەک بچووکی بکەنەوە بۆ ماکسیمی کورت. ئەوان سەر بە جیهانێکی ئەدەبیین کە لەگەڵ شاعیرانی تری سریانی هاوبەشن، بەڵام سەر بە یەک لاهووتێکی جیانەکراوە نین. بەکارهێنانی نارسای لە لێکدانەوەی تیۆدۆر لە مۆپسوێستیا لە نەریتی ڕۆژهەڵاتدا گرنگ بوو و یارمەتیدەرە بۆ ڕوونکردنەوەی پێزانینی دواتر بۆ کارەکانی.[1]
قوتابخانەکان بە شێوەیەکی هەڵبژێردراو ڕابردووی خۆیان لەبیر دەکرد
ئەو مێژووانەی کە پەیوەندییان بە بەرهەمەبشاباوە هەیە، شایەتحاڵی سەرەکی ژیانی نەرسایین، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا گێڕانەوەکانیان هەمیشە هاوڕا نین. ئەوان لە ڕێگەی بەریەککەوتن و ناکۆکی و یەک لە دوای یەکەوە سەرچاوەی پەروەردەیی ڕوون دەکەنەوە، ئەمەش وا دەکات ڕابردووی قوتابخانەکە بۆ خوێنەرانی دواتر مانادار بێت. لێکۆڵینەوەکەى بێکەر پرسیار دەکات کە چۆن ئەم جۆرە گێڕانەوەیانە زنجیرەیەکى فێربوونى ڕێگەپێدراو دروست دەکەن. خوێندنەوەی نارسایی لە ڕێگەی ئەوانەوە پێویستی بە گرنگیدان بە یادەوەری دامەزراوەیی و هەروەها ڕووداوەکان هەیە: بەهاکەیان لەدەست ناچێت کاتێک وەک ئارگومێنتێک بناسرێن کە قوتابخانەیەکی دروست دەبێ چی بێت.[2]
بەدواداچوون بۆ بەرهەمەکان لە ڕێگەی خوێنەرانی دواترەوە
فێرکردنی بەیتەکانی نەرسای لەلایەن زانایانی دواتری کڵێسای ڕۆژهەڵاتەوە بەردەوام بوو. کۆمەڵە دەستنووسەکان و چاپە مۆدێرنەکان کۆڕپوسێکی تەواو جێگیر و گشتگیر ڕەسەنیان تێدا نییە: هەندێک شیعر و بەرهەمی کورتتر کە لە ژێر ناوی ئەودا بڵاوکراونەتەوە، تا ئێستا جێی مشتومڕن. بۆیە هەنگاوی داهاتوو بەسوود بەرهەمێکی دەستنیشانکراوە کە دەستنووس یان ئاماژەی چاپی تێدایە، نەک لیستی هەموو ناونیشانێک کە تا ئێستا بۆی گەڕێنراوەتەوە. گرنگییەکەی پەیوەستە بە شیعر و تەفسیر و فێرکردنەوە، لە کاتێکدا بەڵگەنامەکانی ماوەتەوە نادڵنیایی لەبارەی بەشێک لە ژیانی پیاوەکەوە دەهێڵنەوە.[1][2][3]
ڕێچکەی بەڵگە
سەرچاوەکانی ئەم پڕۆفایلە
- Lucas Van Rompay. Narsai, GEDSH.
ژیاننامە، کرۆنۆلۆژیای قوتابخانە نادیار، کۆڕپوسی شیعری و کێشەکانی ئیسباتکردن.
- Adam H. Becker. Nisibis, School of, GEDSH.
دامەزراوەی پەروەردەیی، پەیڕەو و لێکدانەوەی ڕەخنەگرانە بۆ گێڕانەوەکانی سەرچاوەی.
- سەرنووسەرانی سەرچاوە زانستییەکانی syri.ac. Narsai: manuscripts, editions and homily references.
وتاری ناسراو، هەڵگرتنی دەستنووس و چاپە مۆدێرنەکان، کە پشتگیری لە خوێندنەوەی زیاتر دەکەن لە ڕێگەی کۆڕپوسی گواستراوەوە.