بێث‌قەترایە، نەینەوا و ژیانی ڕاهیبی
ئیسحاق خەڵکی بێث‌قەترایە بوو، ناوچەی سریانیی ڕۆژهەڵاتی پەیوەست بە کەنداوی فارس. جاسلیق گێوارگیسی یەکەم، کە پاتریارکایەتییەکەی لە 661 بۆ 681 بوو، بە ئەسقفی نەینەوای دانا. ئیسحاق دوای ماوەیەکی کورت ئەو پلەیەی بەجێ هێشت؛ هۆکارەکە بە دڵنیایی نازانرێت. ژیانی ڕاهیبیی دواتری بە ڕەبان شاپوور لە نزیک شوشترەوە پەیوەستە. بەروارێکی گشتیی کۆتایی سەدەی حەوتەم ئەم بەڵگەیە وردتر پیشان دەدات لە تەمەنێکی وردی پێکهێنراو لە گێڕانەوە ئایینییە دواترەکان.[1]
کۆمەڵە نووسینێک بە گواستنەوەی ئاڵۆز
فێرکارییەکانی نوێژ، خاکەڕایی، خۆشەویستیی خودایی و پێداویستیی ژیانی ڕۆحی باس دەکەن. سەرچاوە پسپۆڕییەکە کۆمەڵەکانی بە ناوی نەریتیی بەشی یەکەم، دووەم و سێیەم باس دەکات. وەرگێڕانی یۆنانیی بەشی یەکەم، پەیوەست بە مار سابا، یارمەتیی گواستنەوەی نووسینەکانی بۆ کۆمەڵگە نوێکانی خوێندنەوە دا. بەشەکان ڕیزبەندییان گۆڕا و هەندێک کاری نووسەری تر بە ناوی ئەو گەڕان. بۆیە ناونیشانی کۆمەڵە و پەیوەستکردنی باو دەبێت لەگەڵ دەق یان وەرگێڕانە سریانییە دیاریکراوەکەی ئاماژەپێکراو بپشکنرێت.[1]
دەستنووسێک وەک بەڵگەی بەردەوامیی خوێندنەوە
British Library Add. 14632 شێوەی ماددی بەو گواستنەوەیە دەدات. پێڕستەکە دەستنووسێکی پێستی سەدەی دەیەم بە 149 پەڕە وەسف دەکات کە بەشێکی ناتەواوی نووسینەکانی ئیسحاق دەپارێزێت. پەڕە جێگرەوەکانی دواتر، نووسراو بە نەریتێکی جیاوازی سریانی، نیشان دەدەن خودی بەرگەکە بە تێپەڕبوونی کات گۆڕاوە. بەروارەکە هی ئەم کۆپییەیە، چەند سەدە دوای نووسەر. ونبوون و چاککردنەوەکانی بەشی بەڵگەن: نە دەستنووسێکی ناتەواو و نە پێڕستە نوێکەی نابێت بە پێڕستی کۆتاییی هەموو نووسینێکی ئیسحاق بزانرێن.[2]
دۆزینەوەی هەمان نووسەر بە ناوی جیاواز
پۆرتاڵی کتێبخانەی سینای UCLA نووسەرەکە بە چەند شێوەیەک دەناسێنێت، لەوانە ئیسحاقی سریانی و ئیسحاقی بێث‌قەترایە، و چالاکییەکەی لە سەدەی حەوتەم دادەنێت. تۆماری ناسینەوەی لەم جۆرە یارمەتیی خوێنەر دەدات پێڕستی زمان و ڕێنووسی جیاواز پێکەوە ببەستێتەوە. نووسەرێک لەنێوان کۆمەڵەکان دەناسێنن؛ ژیاننامەی تەواوی هەموو کەسێک بە ناوی باوی ئیسحاق نادەن. گەڕان بە چەند ناوی بەڵگەدار دەکرێت شایەتحاڵی زیاتر ئاشکرا بکات لەگەڵ جیاڕاگرتنی نووسەر لە هاوناوەکانی.[3][2]
ڕێچکەی بەڵگە
سەرچاوەکانی ئەم پڕۆفایلە
- Sebastian P. Brock. ئیسحاقی نەینەوا.
گێڕانەوەی پسپۆڕی سەبارەت بە بنەچە، خزمەتی ئەسقفی، ژیانی ڕاهیبی، کۆمەڵە، وەرگێڕان و پەیوەستکردنی هەڵە؛ نەک پێڕستێکی نەگۆڕی هەموو کەرەستە دواتر دۆزراوەکان.
- پێڕستی دەستنووسە سریانییەکانی کتێبخانەی بەریتانیا. British Library Add. 14632.
پێڕستی سەرەکیی دەستنووسێکی سەدەی دەیەم، لەگەڵ قەبارەی ماددی، ناتەواوی، پیت و پەڕە جێگرەوەکانی دواتر.
- کتێبخانەی UCLA، کتێبخانەی دیجیتاڵی دەستنووسەکانی سینا. ئیسحاقی نەینەوا — تۆماری ناسینەوە.
تۆماری دامەزراوەیی ناسینەوەی نووسەر: شێوە بەڵگەدارەکانی ناو و چالاکبوون لە سەدەی حەوتەم، نەک گێڕانەوەیەکی تەواوی ژیاننامە.
- دەزگای پەرەپێدانی یەکگرتووییی مەسیحی. زیادکردنی ئیسحاقی نەینەوا بۆ پێڕستی پیرۆز و شەهیدەکانی ڕۆمانی.
ئاگاداریی سەرەکیی 11ی تشرینی دووەمی 2024 سەبارەت بە ڕاگەیاندنەکە لە سەردانی 9ی تشرینی دووەم؛ بەڵگەی پێشوازیی نوێی نێوان‌کڵێسایی.